Nationale Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteitbashingdag

Ik had het vandaag wat laat in de gaten, maar het is kennelijk weer Nationale Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteitbashingdag, zoals elk jaar op 13 juni. Want eerst een lang item op de radio en zojuist bericht Foodlog over vlees met oorsprong waarvan de oorsprong...

Uit het item op de radio blijkt dat er veel vaker sprake is van voedselfraude dan wordt gemeld. Uiteraard is dat een open deur of misschien moeten we zeggen een deurloze deurpost. Maar toch:

"Fraude met voedsel wordt in Nederland niet of nauwelijks gemeld. Voedsel wordt regelmatig getest, maar als uit de test blijkt dat er iets anders in zit dan op het etiket staat, wordt dat niet aan de voedsel- en warenautoriteit gemeld.

Over de afgelopen twee jaar kreeg de NVWA zes meldingen van fraude, maar een rondgang van de NOS langs betrokkenen en experts leert dat in werkelijkheid veel vaker fraude wordt ontdekt.

De omvang daarvan is onduidelijk. Een ex-medewerker van de NVWA zegt dat de fraude-aanpak geen prioriteit bij de NVWA heeft."Die is wegbezuinigd. En de sector zelf meldt fraude nauwelijks."

Dat de sector i.c. de fraudeur het niet meldt ligt nogal voor de hand, maar dat de NVWA er niets mee doet, leidt hier toch wel tot oren waar stoom uit ontsnapt.

Oerknallervlees

Het item van Foodlog vervolgens begint terecht een beetje badinerend. Immers, "Vlees met Oorsprong" wekt de suggestie dat er ook vlees is zonder oorsprong, een soort oerknallervlees. Maar uiteraard staat de marketeers van Jumbo iets geheel anders voor ogen. Die willen namelijk profiteren van het feit dat de klant waarde hecht aan lokale producten. Dat is voor Jumbo lastig te realiseren maar goedkoop te suggereren. En zo hebben ze "Vlees met Oorsprong" bedacht. Maar alle begin is moeilijk, het vlees zwak en zo komt het dat Vlees met Ierse Oorsprong uit Polen komt...

Volgens het management van Jumbo is het allemaal de schuld van de werkvloer, iets met een nieuwe werkwijze. Het heeft er dus niks mee te maken dat veel klanten denken dat vlees uit Ierland (rustgevende, ruime, groene weides) beter is dan vlees uit Polen en vragen ons in gemoede af of het omgekeerde ook voorkomt (Pools vlees dat uit Ierland blijkt te komen).

Ik zie een ster!

Bijzonder is verder dat het Poolse vlees een ster draagt van de DierenBescherming - daar zijn ze weer - niet dat die sterren iets voorstellen, maar veelzeggend is het wel. Je zou haast zeggen dat er sprake is van dubbelfraude, maar ook dat zal de NVWA niet tot actie aanzetten.

De enig werkzame optie

Op het blog van NRC Next een conversationstarter over gebruik van antibiotica in de veeteelt. De titel: Alleen consumenten die biologisch eten en daarvoor betalen, mogen zeuren over antibiotica: Veehouderij gebruikt minder antibiotica, maar het verkoopt niet.

Het stuk is een commentaar op een noodkreet van Irene van de Voort, van Remeker. Het is verleidelijk om helemaal mee te gaan in het betoog, maar toch wilde ik dat niet doen.

Irene heeft volkomen gelijk, maar het is wel een theoretisch gelijk. Het geldt voor de goed geïnformeerde, geïnteresseerde medemens, die in staat is om priegelige voedseldeclaraties te lezen en te begrijpen, maar gaat voorbij aan mensen die in de veronderstelling leven dat de overheid wel waakt over hun gezondheid, die vertrouwen heeft in keurmerken als Ik Kies Bewust en het sterrensysteem van de Dierenbescherming, dat heet te staan voor een beter leven voor dieren als kippen, varkens en runderen en die afhaakt bij corps 5 en woorden als monosodiumglutamaat.

Als hij of zij echter ontdekt dat een ‘bewuste keuze’ hetzelfde is als een heel klein beetje minder sluipsuiker en dat de Dierenbescherming vindt dat kippen die met 14 lotgenoten een vierkante meter hok moeten delen (inclusief vrije uitloop) zó'n goed leven hebben dat ze twee sterren ook al hebben ze geen snavel meert* … dan laat de reactie zich raden. Die consument vertrouwt vervolgens geen enkel keurmerk meer.

Een dode meer of minder
Die consument kan zich bovendien niet voorstellen dat overheden een beperkt bedrijfsbelang voorrang geven op de volksgezondheid. Diezelfde consument had zich misschien ook al eens verbaasd over de gang van zaken rond de q-koorts waarbij omwonenden van getroffen bedrijven niet mochten weten dat ze gevaar liepen. Het bedrijfsbelang gaat immers vóór een dode meer of minder. En was er niet ook nog iets als antibiotica, dat laatste redmiddel, dat steeds minder werkzaam wordt als gevolg van diezelfde bedrijfsbelangen... dus om nu alle vertrouwen in een integere overheid te stellen is ook wel veel gevraagd.

Wijzen naar de consument is dus wat simplistisch, wijzen naar de boer is ook geen zinvolle optie, die zit in een grid lock. Zo maar het roer omgooien komt meestal neer op financiële zelfmoord. Wijzen naar de overheid die economie boven volksgezondheid stelt..? Ook geen optie omdat wij als kiezers… toch denk ik dat dát de enige werkzame optie is.

De consument heb het gedaan

Nederlands voedsellandschap

Er wordt vaak gezegd dat de consument het aan zichzelf heeft te danken, dat het Nederlandse voedsellandschap zo armzalig is en tot misstanden leidt op gebied van voedselveiligheid, milieu, biodiversiteit, dierenwelzijn, uitbuiting van arme boeren in verre ontwikkelingslanden en ga zo maar door. Het is een stelling waarop ik niets, maar dan ook helemaal niets kan afdingen.

Tegelijkertijd is het van een onuitsprekelijke onzinnigheid. Het is een stelling die voorbij gaat aan de realiteit. Het is een beetje als het verschil tussen de economie van de schoolboekjes en de economie van alle dag, waarin de wetenschappers achteraf heel goed kunnen voorspellen waarom het gegaan is zoals het is gegaan.

De schoolboekjeseconomie gaat uit van volledige transparantie en volledig vrije concurrentie en de mensensoort homo economicus. In het echte leven zijn dingen echter vaak niet wat ze lijken, kennen we het zegenrijke werk van de lobby's, de kartels en de achterkamertjes en blijken mensen zich te laten leiden door minder rationele overwegingen als angst, liefde en betrokkenheid en last but not least moet de consument multitaskend het leven door.

De mensmens wordt het bovendien niet makkelijk gemaakt. Die koopt soms dingen waar hij echt een goed  gevoel bij heeft. Die koopt een flesje gezonde fruit/groentedrank met een ik-kies-bewustlogo, maar heeft niet in de gaten dat er 18% suiker aan toegevoegd is. Hij koopt vlees en eieren met een ster van de Dierenbescherming zonder te weten dat de betreffende kippen hun ene vierkante meter met 16 soortgenoten moeten delen en dat hun snavels worden afgeknipt. Hij koopt pizza met echte cheddar, maar weet niet dat het maar 3% is en dat de rest van de gele substantie uit een reactorvat komt. Hij laat zich verleiden door 'delicatesse achterham' die in feite bestaat uit plakvlees. En omdat er echte cheddar in zit, de uitstraling ambachtelijk is of het de gezondheid van dierbaren wordt veiliggesteld, heeft de consument er ook best wat extra voor over.

En dat extra geld wat hij betaalt vloeit linea recta naar de boer denkt hij... Naïef als hij is, kan hij zich ook nauwelijks voorstellen dat de wetgever bepaalde discutabele zaken toestaat. Dat je als slachter bijvoorbeeld 300 gram kipfilet mag vullen met water en varkenseiwit zodat je het als 400 gram kan verkopen. Evenmin kan hij zich voorstellen dat verantwoordelijke bewindspersonen een soort Russische roulette laten spelen met antibiotica.

Logisch zou zijn dat een verantwoordelijke overheid zich op gebied van voeding net zo verantwoordelijk gedraagt als op gebied van rookwaren, film en video en - zij het met iets minder fanatisme - drank. Het is toch een beetje raar dat we wél worden gewaarschuwd tegen de gevaren van onwelvoeglijk taalgebruik en dat onze tere zieltjes niet onverhoeds geconfronteerd hoeven te worden met de aanblik van parende mensen, maar dat we niet kunnen weten dat we iets eten waarvan de kosten worden gedrukt door een frivool gebruik van antibiotica, inzet van de snavelknipmachine of de toevoeging van een massa suiker of andere laagwaardige ingrediënten.

Dierenbescherming versus boerenbescherming

Denk niet dat ik poog de controverse op te rakelen tussen het belang van de bescherming van boerenbelangen enerzijds die van dieren anderzijds. Het gaat me om iets geheel anders.

De Dierenbescherming werkt met een systeem van sterren om aan te geven in hoeverre het welzijn van de dieren (kippen, varkens en runderen) is gewaarborgd. Dit is een heel mal systeem want kippen waarvan de  snavel wordt weggeknipt komen gewoon in aanmerking voor één of twee sterren. Ierse runderen die op metalen roosters staan en waarvan de stieren na zes maanden zonder verdoving worden gecastreerd hebben volgens de Dierenbescherming óók recht op een ster, hoewel dat volgens hun eigen normen niet kan. Maar ach, 's Lands vaderlijke vaderlandse grootgrutter meneer Heijn wil het zo graag en waarom zou je dan moeilijk doen?

Heel eenduidig ja en nee
De vraag is of er eventueel ook Nederlands rundvlees is dat in aanmerking komt voor een of twee sterren en dat wél aan de eisen van de dierenbescherming voldoet. Het antwoord is heel eenduidig ja en nee.

Ja, want er zijn heel wat boeren die hun dieren heel wat meer welzijn gunnen dan de Ierse hofleveranciers van onze pure en eerlijke Albert Heijn en nee want ze krijgen van de Dierenbescherming geen enkele ster.

De motieven zijn zo logisch als bureaucratisch logisch kan zijn. Het punt is dat de standsorganisatie LTO voor kippen, varkens en kalveren wél de ketens controleert en voor runderen niet. De reden is de rundvlees in Nederland een relatief kleine sector is. Dus - dit woord suggereert een rationele en vooral logische gedachtegang, maar laat u niet in de luren leggen - kent de Dierenbescherming Nederlands rundvlees dat ruimschoots aan haar eisen voldoet geen enkele ster toe, maar komt Iers rundvlees dat überhaupt niet aan de normen voldoet wél in aanmerking voor het beter leven keurmerk.

Dat is dus slecht voor de dierenbelangen en voor de belangen van Nederlandse boeren. Ja, vaker dan we denken lopen die gewoon parallel.

Het is ook slecht voor de belangen van de Dierenbescherming, want die heeft een smetteloze reputatie en, zoals we allen weten, zijn dat zaken die op kouzenvoeten komen en te paard verdwijnen. Wat vooral ook zo naar is, is dat boeren die het goed doen op oneigenlijke wijze op achterstand worden gezet en dat boeren en grootgrutters die het niet zo nauw namen met de leefcondities van vee een oneigenlijk concurrentievoordeel in de schoot geworpen krijgen.

Van sterren en reputaties

Als je vrijdagmiddag laat belt omdat je toelichting op iets wilt hebben, dan heb je er begrip voor dat dat niet meteen lukt. Nu is geduld niet mijn meest in het oog springende karaktertrek, maar dat wachten heeft soms voordelen.

Ten eerste ben ik wat mensen gaan vragen wat zij denken bij het zien van zo'n ster op een verpakt stuk vlees of ei. Dit maakte duidelijk dat de Dierenbescherming een ijzersterk imago heeft. Ongeloof was mijn deel toen ik vertelde dat zo'n ster niet wil zeggen dat de kip in kwestie haar snavel mag behouden. Sterker nog, dat alleen biologische kippen de snavelschaar ontlopen.

Ten tweede heb ik even gekeken wat je als kippen-, varkens- of koeienboer moet doen om zo'n ster te bemachtigen. Ik citeer (gemakshalve, maar ook omdat niemand me dan kan beschuldigen van mispresentatie van feiten): "Wilt u in aanmerking komen om het Beter Leven kenmerk te voeren? Neem contact op met beterleven@dierenbescherming.nl. Het Beter Leven kenmerk wordt verstrekt aan verpakkers van dierlijke producten (slachterijen, vleesverwerkers of eierpakstations). Veehouders die deel willen nemen aan het kenmerk kunnen contact opnemen met de verpakker."

Dus komen de koeien van MijnKoeJouwKoe in aanmerking voor één, twee of drie sterren? Nee. De reden is niet dat onze koeien niet voor drie of vier sterren in aanmerking komen, maar omdat de Dierenbescherming alleen maar werkt met slachterijen en vleesverpakkers en dus niet met individuele. lokale, ambachtelijke slagers.

Sterrenmix van de Dierenbescherming

Er zijn gelukkig steeds meer producten te koop met sterren van de Dierenbescherming. Hoewel, gelukkig, de zogenaamde scharrelkip die met 16 lotgenoten een vierkante meter moet delen (inclusief uitloop) en waarvan de snavel wordt afgekapt, verdient volgens de Dierenbescherming al 1 ster. En dat afkappen mag sinds gisteren nog tot 2021 doorgaan omdat de sector meer tijd nodig heeft voor aanvullende onderzoek (het afkappen is tien jaar verboden). Raar, dat trage onderzoek, want de collega's in Zweden, Denemarken en Oostenrijk zijn wel reeds zijn gestopt met deze praktijk.

Wat ook heel raar is aan de Dierenbescherming (DB), is dat je op hun site helemaal niet kunt zien dat afknippen van snavels is toegestaan en dat deze eensterskip nauwelijks haar vleugels kan uitslaan. Daar kom je pas achter na speurwerk en deductie. Dit is namelijk wat je aantreft op de site van de DB:

Kip (vlees)

- De kippen krijgen meer tijd om te groeien, minimaal 56 dagen.
- Ze zijn van een langzamer groeiend ras, waardoor ze veel sterker en gezonder zijn, geen hartklachten hebben, veel minder antibiotica toegediend krijgen en niet door hun poten zakken.
- De stal heeft daglicht en is voorzien van strooisel (stro, turfmolm, houtkrullen of zand) om in te kunnen scharrelen.
- Dagelijks wordt er graan gestrooid en krijgen de kippen stro, ter verrijking van de leefomgeving.
- Minimaal acht uur per dag is er toegang tot een ruime overdekte uitloop. Deze is minimaal 20 % van de oppervlakte van de stal.
- De bedwelming is met CO2-gas. Hierdoor raken de dieren snel buiten bewustzijn. Dit in tegenstelling tot de gangbare elektrische waterbadmethode, die veel stress voor de kippen oplevert.

Niks dus over kippen per m2 en het afknippen van snavels, maar ook bedrieglijke vaagheid als het gaat om de preventieve inzet van antibiotica. Als je niet doorleest, dan lijkt het leven van de eensterskip best heel aangenaam. Zo'n heerlijke stal met in fijn zonlicht badend zand of ander lekker strooisel, het lijkt wel een Landal kippenparadijs. Maar als je doorleest dan stuit je bij de driesterskip ineens op het feit dat zij haar snavel mag behouden - overigens alleen bij de legkip, bij biologische/driesters vleeskippen lezen we hier helemaal niets over en dat doet het ergste vrezen.

Mij doet het allemaal een beetje denken aan Ik-Kies-Bewust, dat toch vooral de belangen van de producenten niet mag schaden. Het doet daarmee denken aan makelaarsslang, waarbij het woord 'uitgeleefd' wordt vervangen door 'authentieke stijlkenmerken'.

Door relevante informatie weg te laten lijkt het zodoende alsof je een significante bijdrage levert aan het dierenwelzijn als je een kip met 1 ster van de dierenbescherming koopt. Slechts de oplettende eetlezertjes, u kent ze wel, die neuroten die ook de moeite die kleine priegellettertjes op de achterzijde van de verpakking te lezen, zullen ontdekken dat de DB zich schuldig maakt aan een mispresentatie van feiten.

Ik denk dat de DB de consument, de kippen, maar zeker ook zichzelf een slechte dienst bewijst.`

Uit de rotstreek

Onze Spar heeft scharreleieren en scharreleieren uit de streek. Zaterdagochtend vroeg kocht ik zo'n doosje omdat mijn twee hennen recent hebben bedacht dat eieren er zijn om op te blijven zitten en mijn jongste zoon graag kuikentjes wil. Ik was wel blij met die streekeieren als aanvulling op het assortiment. Maar bij nader

inzien is het meer een streek die Spar levert dan dat Spar eieren uit de streek levert.

Ik vermoedde onraad toen ik ontdekte dat de eieren maar één ster van de dierenbescherming krijgen, uit Oirschot worden geïmporteerd (88 km enkele reis), begin vorige maand zijn gelegd, maar ook en vooral vanwege de foto's van Harry Beekman, tussen zijn loslopende kippen. Immers scharrelkippen lopen niet los, maar zitten in een krappe kooi. Wat ook geweldig aan de foto's is, een hele berg eieren in het hooi. Hooi+kippen+eieren?? De styliste heeft duidelijk meer verstand van andere zaken.

Ook nog even een blik geworpen op het sterrensysteem van de Dierenbescherming. Wat schetst mijn verbazing... runderen die lekker buiten lopen in een kudde, alleen de koudste maanden in een stal leven, komen nooit verder dan 1 ster, maar kippen die stuken slechter af zijn dan deze runderen, krijgen er maar liefst drie (3, ***). Kennelijk is de lobby van de kippenboeren en stuk beter dan die van de rundveehouders. Vandaar dus ook dat de EU zo graag en vaak reclame maakt voor het meest veelzijdige stukje vlees.

Aanvulling

In het kader van de check, check en dubbelcheck keek ik nog een keer naar de sterrenklassificatie, maar ineens kon ik niks meer over de vierkante meters per kippenratio vinden. Ik vreesde Korsakov of erger, tot ik ontdekte dat de ik mijn informatie had gehaald van de site van het Voedingscentrum en dat die hele andere criteria weergeeft dan die van de Dierenbescherming...

Het lijkt logisch dat de Dierenbescherming de meest betrouwbare bron is, maar aan de andere kant kan ik me niet voorstellen dat het Voedingscentrum zelf met een kippen/oppervlakteratio komt, dus dat is wel weer heel raadselachtig en dus herzie ik mijn oorspronkelijke tekst nog maar even niet.

Ik ga maar even bellen.

Dat leidde tot de volgende reactie van het Voedingscentrum:

Beste Lex van Nek,

In de keuze van onze criteria hebben we gelet op de prioriteiten vanuit consumenten en dierenwelzijnsorganisaties.
Onze focus was op ruimte en daglicht. In eerdere tabellen was er ook info over voer en strooisel, maar omdat dit voor veel systemen niet onderscheidend is, is dat nu weggelaten.
De info hebben we verkregen van de keurmerkorganisaties (Skal, CPE, etc) en de Dierenbescherming. Het is dus niet de bedoeling dat hierin verschillen zijn.

Verschillen die we hebben gevonden:
Rund 1 ster
Buiten minimaal 150 dagen versus april tot oktober -> dit is niet in strijd met elkaar
Kalfjes 6 maanden of 3 maanden bij moeder -> we zullen dit checken en wijzigen
Rund 2 sterren is nog niet op de markt.
Rund 3 sterren is biologisch (we zullen de 3 sterren aan de tabel toevoegen)
210 versus 120 dagen in de wei -> we zullen dit checken en eventueel wijzigen
6 maanden of geen eis voor kalfjes bij moeder -> Voor biologisch is dit geen duidelijke eis, blijkbaar stelt de Dierenbescherming een extra eis?

Kip 1 ster
Uitloop van minimaal 20% versus 0,3 m2 -> dit is niet in strijd met elkaar
Kip 3 sterren
Leven circa 80 dagen, leven 81-87 dagen; geen duidelijk verschil

In het rapport van de Dierenbescherming, 4 jaar beter leven, staan wel m2 genoemd.

We proberen de tabellen altijd actueel en compleet te houden. Door wijzigingen in eisen en normen en de markt is dit continu in ontwikkeling.
We stellen het op prijs als mensen ons scherp volgen.


Met vriendelijke groet,
Patricia Schutte

Ik blijf het ondertussen raar vinden dat het Voedingscentrum een gen versie hanteert van een systematiek die door de Dierenbescherming is ontwikkeld.