Nieuw! [over vijftig jaar]

PAS OP SLUIPSUIKER!

Volgens de mare zou Goethe acuut naar Nederland uitwijken als de wereld dreigde te vergaan. Immers, aldaar vindt alles vijftig jaar later plaats, zo beweerde deze Duitse dichter.

Zojuist lezen we bijvoorbeeld dat de Amerikaanse staat Californië gaat waarschuwen tegen toegevoegde suikers. Wij stelden zoiets reeds voor in 2011. Maar dankzij de befaamde Nederlandse opgewektheid van geest, die vooral wordt gekenmerkt door het het mantra, 'jamaar, jamaar' en oppositie van Ik Kies Bewust (minder slecht is best erg oké) is dat nooit wat geworden.

En het was toch zo simpel; gewoon een lollig plakkertje op al dat spul waarin suiker zit terwijl je er niet op bedacht bent. Nee, Nederland doet dan liever aan Jeugd Op Gezond Gewicht (JOGG). Iets met convenanten, veel met vaagheid en zelffelicitaties en ruimhartige sponsoring van onverdachte partijen als Coca-Cola, Nestlé, Danone en anders usual suspects.

Sluipsuikerprobleem
In Californië zijn ze er inmiddels achter dat het sluipsuikerprobleem een probleem is dat serieus genomen moet worden en dus gaat de overheid daar nu waarschuwen tegen (sluip)suiker. En dat lijkt ons heel terecht. Alleen jammer dat ze hebben gekozen voor zo'n saaie tekst. Wij vonden ons stickertje leuker.

Bovendien is het een beetje raar slechts te waarschuwen voor suiker in frisdrank terwijl de meeste mensen wel weten dat daar suiker in zit. Dat suiker ook meer dan gul wordt toegevoegd aan heel veel ander fabrieksvoer en dat daarbij fantasierijk met benamingen wordt gegoocheld, zou meer aandacht mogen krijgen.

Maar goed, alles beter dan zo'n JOGG dat wordt voorgezeten door iemand die ook de VO-raad voorzit (de koepel voor het voortgezet onderwijs) en die vanuit die positie geen heel ziet in actie tegen kindermarketing op scholen en ook geen problemen heeft met frisdrankautomaten in school.

bron: Foodlog

Biologische kul

Biologisch opslagrek

We geven grif toe niet onbevooroordeeld te zijn. Dat is een beletsel voor objectiviteit, dus u bent gewaarschuwd.

Er zijn keurmerken die als doel lijken te hebben de consument op het verkeerde been te zetten. Eigenlijk zijn die niet het ergst, want u prikt daar toch wel doorheen. U snapt ook wel dat gezonder heel iets anders is dan gezond. Erger dan deze keurmerken zijn de keurmerken die heel bonafide lijken.

Protocollenfetisjisten
Deze keurmerkorganisaties kunnen het leven van eerzame producenten e.d. onmogelijk maken. Zo waren we, tot onze verbijstering, al een keer gestuit op het verschijnsel biologische slager. Biologisch gehouden vee moet volgens het keurmerk worden geslacht door een slager die alleen biologisch vee slacht. Jammer, maar helaas voor de ambachtelijke zelfslachtende slager, jammer voor dieren die lekker lang op transport mogen, maar het is niet anders volgens de protocollenfetisjisten.

Maar het kan nóg gekker. Transport en opslag dienen voor het SKAL-keurmerk eveneens "biologisch" te zijn. We stuitten daarop tijdens een gesprek met iemand die biologisch en faitrade sap importeert. Dat sap moet - zo blijkt - in een gecertificeerde ruimte worden opgeslagen en in een gecertificeerde auto worden vervoerd. Het mag niet in contact komen met niet-biologische producten... Wij snappen dat niet zo. Het gaat nota bene om diepgevroren sappen. Maar ook als het zou gaan om laten we zeggen eieren of bloemkolen, maakt het dan iets uit of het buurei of de buurkool afkomstig is van een bedrijf dat niet-biologisch is?

Godsdienstijver [niets ontziende]
Behalve dat deze eis ons ernstig doet denken aan niets ontziende godsdienstijver, leidt het ertoe dat het doel - een betere wereld - weer wat verder op afstand wordt geplaatst. Immers, het maakt biologische producten nodeloos duur en bovendien leidt het tot meer uitstoot en andere vormen van vervuiling. De vervoerder bijvoorbeeld moet elke jaar €2000 betalen voor zijn certificaat. Dat moet worden terugverdiend. Daarnaast is het logistiek onhandig als je geen niet-biologiche producten mag laden omdat anders met een half lege wagen moet rijden... en hoe biologisch is het om door volslagen onzinnige eisen extra broeikasgassen en fijnstof uit te stoten?

Bingo! Mayo en tóch gezond

We wilden iets schrijven over duurzaamheid en eten. We hadden al een nieuw begrip verzonnen, 'culinair verantwoord ondernemen'. En toen bereikte ons een blog die in onze ogen niet echt duurzaam te noemen was. Een advertorial-blog, we wisten niet dat het bestond.

In een flits van menselijke zwakheid waren we wel even jaloers: waarom zíj wel en wij niet? En hoeveel zou dat opleveren? Maar aan de andere kant, het was wel een zwak verhaal, mogelijk dat de objectiviteit toch iets had geleden onder invloed van de euro's... En was dat nou niet net het probleem met culinair verantwoord ondernemen?

Teken aan de wand
Het blog ging over het vinkje c.q. Ik Kies Bewust, de strekking was behoorlijk positief. Iedere producent moest en kon zich erbij aansluiten. Maar, de blogster in kwestie had iets meer dan 1.200 woorden nodig om uit te leggen waarom dat vinkje een zegen is voor de mensheid. En dat lijkt ons een teken aan de wand.

Maar verder schijnt het allemaal heel erg verantwoord, de wetenschap staat erachter, de regering vindt het ook goed, evenals de diëtisten en iedereen kan er aan meedoen. Voor slechts €1.800 per jaar ben je van de partij. Trouwens, de meeste bedrijven die meedoen (zo'n 60%) zijn hele leuke kleine bedrijfjes. Althans volgens de betaalde blogster.

Voor echt kleine bedrijven is €1800 trouwens best veel geld, waarbij het de vraag is of het een verstandig besluit zou zijn, gezien het imago van Ik Kies Bewust.

De gejaagd boodschappende medemens

Het kan aan ons liggen, maar wij hebben die kleine bedrijfjes niet op de betreffende pagina van het vinkje kunnen vinden (niet één)*. Uiteraard wel de usuals suspects als Arla, Albert Heijn, Heineken (?) en Unilever. Minder bekende namen gaven ons aanvankelijk hoop, maar dat blijken bedrijven die voor derden produceren of die ook bij nadere bestudering vaag blijven over wat ze doen. De foto's van indrukwekkende industriële installaties geven echter niet direct de indruk van klein. Voor als u zelf wilt factchecken klik dan hier.

We moeten bekennen dat wij zelf niet onbevooroordeeld zijn als het om Ik Kies Bewust gaat. Onze eerste ervaring met Ik Kies Bewust was toen een stagiair ons vol trots liet zien hoe bewust hij ontbeet. Het was een drinkontbijt van Hero met een vinkje. Na een blik op de achterzijde konden we aangeven hoeveel suiker er in het kleine flesje zat (twee vingers). Daar schrok hij toch wel van.

Het 'vinkje' zet mensen makkelijk op het verkeerde been. Juridisch kan de stichting - zonder winstoogmerk - niets worden verweten. Ze suggereren echt niet dat je gezond wordt van 'hun' brood of mayonaise, maar geven slechts aan dat het binnen het segment een optimale keuze is (qua gezondheid). Goed hanteerbare termen voor een doorgewinterde jurist, logicus of exegeet, maar werkt zoiets voor de gejaagd boodschappende medemens? Die denkt, 'Bingo! Mayo en tóch gezond.' Best slim, zulke marketing.

*We hebben niet alle bedrijven gecheckt, maar slechts gekeken naar onbekende namen (34 op een totaal van 91 deelnemers). Van die 34 hebben we er aardig wat onder de loep genomen, maar we hebben ze niet allemaal bekeken of kunnen bekijken, want een aantal links bleek niet te werken.

Het vinkje heeft het niet gedaan

Je zou er haast overheen lezen, maar het staat er toch echt. In een artikel over de introductie van het stoplichtsysteem voor 'gezond' voedsel staat: "Voor Britten is het een stoplichtcode die ze helpt een gezondere keuze te maken. Wij moeten het doen met een vinkje."

Zoals bekend, zijn wij een verklaard tegenstander van zo'n stoplichtsysteem omdat we denken dat het nogal arbitrair is om de 'gezonde' norm te bepalen voor een bepaalde stof in een bepaald product. Moeten alle gebakjes en bonbons straks worden voorzien met een knalrood stickertje om ons te waarschuwen omdat er suiker inzit? Worden de pakjes boter in het vervolg helemaal in scharlakenrood uitgevoerd? We willen maar zeggen, bij gezond eten behoort ook gebruik van gezond verstand.

De andere kant van het verhaal is de hoeveelheid sluipsuiker en -zout. U weet wel, suiker in producten waar u dat - met uw gezonde verstand - niet zou verwachten, zoals in zoutjes met meer suiker dan zout, mayonaise, ham, bier en fruitzuivel met een karrevracht suiker en een homeopathische hoeveelheid fruit.

Ook hier is de vraag, waar ligt de grens? De mensen achter het vinkje vinden 18% sluipsuiker voldoende aanleiding om een vinkje te verstrekken, tenminste als er voorheen 2 gram meer in zat, want dat is een reductie van maar liefst 10%. En zo bekeken is er ineens weer wel wat te zeggen voor zo'n stoplichtsysteem.

De enig werkzame optie

Op het blog van NRC Next een conversationstarter over gebruik van antibiotica in de veeteelt. De titel: Alleen consumenten die biologisch eten en daarvoor betalen, mogen zeuren over antibiotica: Veehouderij gebruikt minder antibiotica, maar het verkoopt niet.

Het stuk is een commentaar op een noodkreet van Irene van de Voort, van Remeker. Het is verleidelijk om helemaal mee te gaan in het betoog, maar toch wilde ik dat niet doen.

Irene heeft volkomen gelijk, maar het is wel een theoretisch gelijk. Het geldt voor de goed geïnformeerde, geïnteresseerde medemens, die in staat is om priegelige voedseldeclaraties te lezen en te begrijpen, maar gaat voorbij aan mensen die in de veronderstelling leven dat de overheid wel waakt over hun gezondheid, die vertrouwen heeft in keurmerken als Ik Kies Bewust en het sterrensysteem van de Dierenbescherming, dat heet te staan voor een beter leven voor dieren als kippen, varkens en runderen en die afhaakt bij corps 5 en woorden als monosodiumglutamaat.

Als hij of zij echter ontdekt dat een ‘bewuste keuze’ hetzelfde is als een heel klein beetje minder sluipsuiker en dat de Dierenbescherming vindt dat kippen die met 14 lotgenoten een vierkante meter hok moeten delen (inclusief vrije uitloop) zó'n goed leven hebben dat ze twee sterren ook al hebben ze geen snavel meert* … dan laat de reactie zich raden. Die consument vertrouwt vervolgens geen enkel keurmerk meer.

Een dode meer of minder
Die consument kan zich bovendien niet voorstellen dat overheden een beperkt bedrijfsbelang voorrang geven op de volksgezondheid. Diezelfde consument had zich misschien ook al eens verbaasd over de gang van zaken rond de q-koorts waarbij omwonenden van getroffen bedrijven niet mochten weten dat ze gevaar liepen. Het bedrijfsbelang gaat immers vóór een dode meer of minder. En was er niet ook nog iets als antibiotica, dat laatste redmiddel, dat steeds minder werkzaam wordt als gevolg van diezelfde bedrijfsbelangen... dus om nu alle vertrouwen in een integere overheid te stellen is ook wel veel gevraagd.

Wijzen naar de consument is dus wat simplistisch, wijzen naar de boer is ook geen zinvolle optie, die zit in een grid lock. Zo maar het roer omgooien komt meestal neer op financiële zelfmoord. Wijzen naar de overheid die economie boven volksgezondheid stelt..? Ook geen optie omdat wij als kiezers… toch denk ik dat dát de enige werkzame optie is.

Half leeg is beter! - aflevering II

Geheel tegen onze volksaard in vinden wij Nederlanders dat we vooral telkens het goede moeten benoemen. Dat is ook de verdedigingslinie van Ik-Kies-Bewust wanneer je ze vraagt waarom ze producten met 18% suiker een Gezonde Keuze noemen. Eerst zat er namelijk 2% meer in en dus doen ze het nu beter dan voorheen en, 'Zoals elke goede pedagoog u kan vertellen: Het is beter om goed gedrag te belonen, dan slecht te bestraffen. Dat bent u toch wel met mij eens, meneer Van Nek.'

Uiteraard was ik het daar helemaal niet mee eens, vooral omdat goed gedrag toch echt iets anders is dan een beetje minder slecht. Maar wat pas echt wrang is, is dat het door deze opstelling vaak lijkt of het bedrijf dat 10 minder suiker toevoegt aan een product waar helemaal geen suiker in thuishoort of wat de suiker vervangt door aspartaam of een andere zoetstof, beter lijkt dan het bedrijf dat zich nooit schuldig heeft gemaakt aan sluipsuiker.

Het is daarmee, 'Zoals elke betere pedagoog u zou kunnen vertellen, mevrouw Van Dorp',  alsof je de klierige kleuter die zich een keer wat minder slecht gedraagt beloont met snoep en het kind dat altijd door dat joch werd gepest negeert. Anders gezegd, bedrijven die het gewoon goed doen - dus niet beter dan eerst - worden op een onrechtvaardige achterstand gezet.

Bovendien zet het consumenten op een verkeerd been. Je denkt toch al gauw dat een 'bewuste keuze' gezond is en niet slechts een beetje minder ongezond. Zo denk je toch ook dat een kip met een ster van de dierenbescherming een beter leven heeft gehad (staat er immers met zoveel woorden op) en niet dat het snaveltje is afgeknipt en het om kippen gaat die hun kooi met 16 andere kippen moeten delen. Maar zo is het wel, al wil de dierenbescherming je dat niet laten weten. Als je hun teksten leest, leven de 1-sters-kippen in een weldadig kippenparadijs, waar zacht, natuurlijk zonlicht, natuurlijk strooiselmateriaal in een Rembrandtesk strijklicht zet. Ook hier heerst namelijk het dogma dat je vooral het goed moet benoemen...

Deze windeieren zijn mede mogelijk gemaakt door...

Foodwatch Nederland organiseert evenals haar Duitse moederorganisatie elk jaar de verkiezing van het Gouden Windei  c.q. Goldene Windbeutel. Door middel van deze actie worden bedrijven aan de schandpaal genageld die zich schuldig maken aan creatieve marketing.

Creatieve marketing lijkt op creatief boekhouden, maar waar het creatief boekhouden is bedoeld om belastinginspecteurs en aandeelhouders om de tuin te leiden, wordt bij creatieve marketing consumenten  zand in de ogen gestrooid. Iets waar de gemiddelde inspecteur der belastingen en de aandeelhouder niet wakker van ligt.

Het is een nobel en goed instituut, dat Gouden Windei. Tegelijkertijd vraag ik me af of het niet te beperkt is. Wat mij namelijk altijd verwondert is dat het bedotten van consumenten iets lijkt te zijn straffeloos kan geschieden. Als de consumentenbond constateert dat 90 procent van de kipfilet in supers met water en varkenseiwit is geïnjecteerd, dan leidt dat tot één enkele kamervraag (letterlijk) en het antwoord dat het van de EU mag.

Als je namaakham wilt maken van aan elkaar geplakte stukjes vlees of varkensdelen die je aan de straatstenen niet kwijt kunt... geen probleem. Je mag zeggen dat je fabrieksproduct ambachtelijk is, ook al komt het uit een volledig geautomatiseerde fabriek. Voeg een homeopathische hoeveelheid van een gewild ingrediënt toe en je mag op je product zetten dat er bosvruchten in zitten (0.03%) of echte cheddar (3%). Je mag het ook best fruit-iets of zuivel noemen als het hoofdbestanddeel niets, maar dan ook helemaal niets met fruit of zuivel te maken heeft.

Het is ook geen enkel probleem om met een stalen gezicht te beweren dat het consumeren van snacks en mayonaise een bewuste keuze is die bijdraagt aan een betere gezondheid. Ook als het over dierenwelzijn gaat, kent de creativiteit geen grenzen. Een kip waarvan de snavel wordt afgeknipt en die zijn kooi (1 m2) met zestien andere moet delen krijgt een ster en heeft volgens het etiket een beter leven.

Wat mij aangaat wordt de competitie uitgebreid met het gouden slangenei voor de instituten en organisaties die hun diensten zo bereidwillig aanbieden aan bedrijven om hun creatieve marketing te faciliteren.