De consument heb het gedaan

Nederlands voedsellandschap

Er wordt vaak gezegd dat de consument het aan zichzelf heeft te danken, dat het Nederlandse voedsellandschap zo armzalig is en tot misstanden leidt op gebied van voedselveiligheid, milieu, biodiversiteit, dierenwelzijn, uitbuiting van arme boeren in verre ontwikkelingslanden en ga zo maar door. Het is een stelling waarop ik niets, maar dan ook helemaal niets kan afdingen.

Tegelijkertijd is het van een onuitsprekelijke onzinnigheid. Het is een stelling die voorbij gaat aan de realiteit. Het is een beetje als het verschil tussen de economie van de schoolboekjes en de economie van alle dag, waarin de wetenschappers achteraf heel goed kunnen voorspellen waarom het gegaan is zoals het is gegaan.

De schoolboekjeseconomie gaat uit van volledige transparantie en volledig vrije concurrentie en de mensensoort homo economicus. In het echte leven zijn dingen echter vaak niet wat ze lijken, kennen we het zegenrijke werk van de lobby's, de kartels en de achterkamertjes en blijken mensen zich te laten leiden door minder rationele overwegingen als angst, liefde en betrokkenheid en last but not least moet de consument multitaskend het leven door.

De mensmens wordt het bovendien niet makkelijk gemaakt. Die koopt soms dingen waar hij echt een goed  gevoel bij heeft. Die koopt een flesje gezonde fruit/groentedrank met een ik-kies-bewustlogo, maar heeft niet in de gaten dat er 18% suiker aan toegevoegd is. Hij koopt vlees en eieren met een ster van de Dierenbescherming zonder te weten dat de betreffende kippen hun ene vierkante meter met 16 soortgenoten moeten delen en dat hun snavels worden afgeknipt. Hij koopt pizza met echte cheddar, maar weet niet dat het maar 3% is en dat de rest van de gele substantie uit een reactorvat komt. Hij laat zich verleiden door 'delicatesse achterham' die in feite bestaat uit plakvlees. En omdat er echte cheddar in zit, de uitstraling ambachtelijk is of het de gezondheid van dierbaren wordt veiliggesteld, heeft de consument er ook best wat extra voor over.

En dat extra geld wat hij betaalt vloeit linea recta naar de boer denkt hij... Naïef als hij is, kan hij zich ook nauwelijks voorstellen dat de wetgever bepaalde discutabele zaken toestaat. Dat je als slachter bijvoorbeeld 300 gram kipfilet mag vullen met water en varkenseiwit zodat je het als 400 gram kan verkopen. Evenmin kan hij zich voorstellen dat verantwoordelijke bewindspersonen een soort Russische roulette laten spelen met antibiotica.

Logisch zou zijn dat een verantwoordelijke overheid zich op gebied van voeding net zo verantwoordelijk gedraagt als op gebied van rookwaren, film en video en - zij het met iets minder fanatisme - drank. Het is toch een beetje raar dat we wél worden gewaarschuwd tegen de gevaren van onwelvoeglijk taalgebruik en dat onze tere zieltjes niet onverhoeds geconfronteerd hoeven te worden met de aanblik van parende mensen, maar dat we niet kunnen weten dat we iets eten waarvan de kosten worden gedrukt door een frivool gebruik van antibiotica, inzet van de snavelknipmachine of de toevoeging van een massa suiker of andere laagwaardige ingrediënten.

Eetwijzer #1

SLUIPSUIKER

Betuttelen?
Afgelopen zondag de mogelijkheid gemist om prof. Jaap Seidell te spreken tijdens een wetenschapscafé in Gorinchem. Het thema was overgewicht en de rol van de overheid -ik vat het wat kort door de bocht samen... Is de overheid niet betuttelend bezig als ze zich met dit soort zaken gaat bezig houden?

Inderdaad, veel te betuttelend: mensen mogen zich best bewust dood eten, zoals ze ook best helmloos mogen motorrijden, geen veiligheidsgordel om hoeven, dronken achter het stuur mogen kruipen en onverzekerd mogen autorijden. Het probleem is echter dat iedereen wel weet, dat rijden zonder gordel levensgevaarlijk kan zijn, maar dat bijna niemand weet wat hij eet.

UNFAIR TRADE

Fabrikanten vinden dat wel fijn, want zo kunnen ze ongestoord dure ingrediënten vervangen door goedkope subsituten en m.n. suiker en zout. Van de overheid mogen ze ongestoord de suggestie wekken dat er bosvruchten zijn gebruikt (0,05% aardbeiensap), water toevoegen met varkenseiwit (kipfilet 300 gr voor de prijs van 400 gr!), kaas vervangen door een chemische substantie en claimen dat mayonaise met bijna 20% suiker een gezonde keuze is.

Diezelfde overheid legt wel geduldig uit dat roken slecht voor ons is en verplicht fabrikanten zelf hun verpakkingen te ontsieren met deprimerende teksten. Alsof er überhaupt nog een roker te vinden is die dát niet weet... De tabaksindustrie ondergaat dit gelaten, want die weten ook wel dat dit geen enkel effect heeft op de verkoopcijfers.

Enge-NUMMERS

Het probleem is dat te veel mensen geen idee hebben waar ze zo dik van worden. Moeders denken er goed als ze een vloeibaarontbijtdrankje kopen voor hun kinderen. Er staat toch op dat het een bewuste keuze is? Ook deze drankjes bevatten vaak bijna 20 gram suiker per 100ml. Natuurlijk staat het allemaal keurig op de verpakking, maar dan wel in heel kleine lettertjes.

Overgewicht begint zoetjesaan een volksziekte te worden. Dat deze epidemie vooral laag opgeleiden en allochtonen treft mag geen verbazing wekken. Het zijn juist deze mensen die relatief veel gemaksvoedsel en snacks consumeren en die vaak ook slecht geïnformeerd zijn. Mijns inziens is er helemaal geen sprake van betutteling als de overheid hier haar verantwoordelijkheid neemt.

Hoe? Zoals we video's voorzien van een serie simpele labels om aan te geven dat de inhoud schadelijk kan zijn voor de consument, zo kan dan ook voor voedsel. Dat is geen betutteling, want zoals het iedereen vrij staat films te huren met onwelvoeglijke taal, seks en geknok, zo mogen mensen ook junkfood kopen. Maar als ze junkfood kopen, dan moet dat wel duidelijk zijn. Daar heeft de overheid een rol als beschermer van de burger.