De consument heb het gedaan

Nederlands voedsellandschap

Er wordt vaak gezegd dat de consument het aan zichzelf heeft te danken, dat het Nederlandse voedsellandschap zo armzalig is en tot misstanden leidt op gebied van voedselveiligheid, milieu, biodiversiteit, dierenwelzijn, uitbuiting van arme boeren in verre ontwikkelingslanden en ga zo maar door. Het is een stelling waarop ik niets, maar dan ook helemaal niets kan afdingen.

Tegelijkertijd is het van een onuitsprekelijke onzinnigheid. Het is een stelling die voorbij gaat aan de realiteit. Het is een beetje als het verschil tussen de economie van de schoolboekjes en de economie van alle dag, waarin de wetenschappers achteraf heel goed kunnen voorspellen waarom het gegaan is zoals het is gegaan.

De schoolboekjeseconomie gaat uit van volledige transparantie en volledig vrije concurrentie en de mensensoort homo economicus. In het echte leven zijn dingen echter vaak niet wat ze lijken, kennen we het zegenrijke werk van de lobby's, de kartels en de achterkamertjes en blijken mensen zich te laten leiden door minder rationele overwegingen als angst, liefde en betrokkenheid en last but not least moet de consument multitaskend het leven door.

De mensmens wordt het bovendien niet makkelijk gemaakt. Die koopt soms dingen waar hij echt een goed  gevoel bij heeft. Die koopt een flesje gezonde fruit/groentedrank met een ik-kies-bewustlogo, maar heeft niet in de gaten dat er 18% suiker aan toegevoegd is. Hij koopt vlees en eieren met een ster van de Dierenbescherming zonder te weten dat de betreffende kippen hun ene vierkante meter met 16 soortgenoten moeten delen en dat hun snavels worden afgeknipt. Hij koopt pizza met echte cheddar, maar weet niet dat het maar 3% is en dat de rest van de gele substantie uit een reactorvat komt. Hij laat zich verleiden door 'delicatesse achterham' die in feite bestaat uit plakvlees. En omdat er echte cheddar in zit, de uitstraling ambachtelijk is of het de gezondheid van dierbaren wordt veiliggesteld, heeft de consument er ook best wat extra voor over.

En dat extra geld wat hij betaalt vloeit linea recta naar de boer denkt hij... Naïef als hij is, kan hij zich ook nauwelijks voorstellen dat de wetgever bepaalde discutabele zaken toestaat. Dat je als slachter bijvoorbeeld 300 gram kipfilet mag vullen met water en varkenseiwit zodat je het als 400 gram kan verkopen. Evenmin kan hij zich voorstellen dat verantwoordelijke bewindspersonen een soort Russische roulette laten spelen met antibiotica.

Logisch zou zijn dat een verantwoordelijke overheid zich op gebied van voeding net zo verantwoordelijk gedraagt als op gebied van rookwaren, film en video en - zij het met iets minder fanatisme - drank. Het is toch een beetje raar dat we wél worden gewaarschuwd tegen de gevaren van onwelvoeglijk taalgebruik en dat onze tere zieltjes niet onverhoeds geconfronteerd hoeven te worden met de aanblik van parende mensen, maar dat we niet kunnen weten dat we iets eten waarvan de kosten worden gedrukt door een frivool gebruik van antibiotica, inzet van de snavelknipmachine of de toevoeging van een massa suiker of andere laagwaardige ingrediënten.

Scheefeten

Vanmorgen aan de ontbijttafel vroeg ik aan drie jongetjes, wat je moet doen als een tekort is aan goedkope woningen. Het antwoord: meer goedkope huizen bouwen. Lijkt mij dus ook, maar de politiek speelt nog steeds met het idee van maatregelen tegen het scheefwonen zodat mensen die 'te goedkoop' wonen gedwongen worden te verhuizen.

Mij lijkt het een beetje curieus dat een overheid bepaalt hoe mensen hun geld moet besteden en stel nou dat je ineens minder gaat verdienen omdat je plots tweeverdiener af bent, werkloos, arbeidsongeschikt of je geld liever besteed aan goed en lekker eten? Gaan we dat repareren met nieuwe subsidies of ontheffingen en sturen we mensen met een eetliefde naar een her(op)voedingsksamp zodat ze worden genezen van hun aanstellerige gewoonte?

Maar goed, als men dan toch besluit om over te gaan tot maatregelen tegen het scheefwonen... en weer een geweldig en ongetwijfeld uiterst efficiënt ambtelijk apparaat gaat optuigen om na te zien op uitvoering en handhaving, dan kunnen we deze lucide aanpak ook wel toepassen om andere vraagstukken op te lossen...

Ik denk aan het probleem van het scheefeten. Zoals bekend zijn biologische en andere bonafide producten relatief duur omdat de volumes waarin ze worden verkocht klein zijn ten opzichte van minder bonafide producten als junkfood en ander gemaksvoedsel.

Merkwaardig genoeg zijn het niet alleen de mensen met lage inkomens die daarom afzien van biologische of anderszins hoogwaardige producten als roomboter en vlees van de ambachtelijke slager. Regelmatig komt het voor dat mensen met een bovengemiddelde lease-auto en dito hypotheekrentesubsidie ondermodalen de pas af snijden bij het bemachtigen van aanbiedingen in de Lidl, Aldi of Action. Tevens schamen deze lieden zich niet om bij AH het karretje en plein public te vullen met Eurosuperaanbiedingen en ander suspect voer. Voedsel wat toch eigenlijk bedoeld was voor mensen met beperkte inkomens... zo ontstaat dus de situatie dat er voor de minderbedeelden acute tekorten ontstaan aan Aldi-aanbiedingen. De vergelijking met de woningmarkt dringt zich nadrukkelijk op.

Het scheefeetprobleem is makkelijker op te lossen dan het scheefwoonprobleem. Voor de handhaving scholen we het caviapolitiekorps om of bij tot vliegende scheefeetbrigade. Met vergaande bevoegdheden om koelkasten, kofferbakken en winkelwagentjes te inspecteren. Overtredingen leiden tot korting op de hypotheekrentesubsidie en die besparing kan direct worden aangewend om biologische en aderzins duurzame producten te steunen. Op termijn biedt deze aanpak ruimte voor een programma als blik op weg, waar we de scheefteetbrigade tijdens haar zegenrijke werk kunnen volgen.