Met-consumptie-sprekende-middelbare-mannelijke-complotdenkers

Wij hebben geen voorliefde voor samenzwerings- en/of complottheorieën. Noem het snobisme, maar we associëren dat altijd met middelbare mannen, die RTL Boulevard gebruiken om 'bij te blijven' en die spreken met consumptie.

Toch wilden we graag iets kwijt over de rol van heimelijke netwerken die zo'n opvallend onopvallende rol spelen in het Nederlandse voedsellandschap. De reden is dat we ontdekten dat JOGG (Jeugd op Gezond Gewicht) gretig samenwerkt met de NFLI (de voedingsindustrie club), die we toch eerder associëren met JOO (Jeugd Op Overgewicht).

Namens ons allemaal
Daarnaast heeft datzelfde NFLI zitting in de adviescommissie die zich namens ons allemaal bezig mag houden met de Europese bescherming van beschermingbehoeftige streekproducten (AGOS).

Naast het NFLI is ook het CBL lid van deze adviescommissie. En het CBL is de club van de grootsupers. Dat zijn dan twee clubs die we toch eerder associëren met Aktiekomitee Help het Streekproduct de Wereld uit - te beginnen in Nederland. Dat doen ze overigens best vaardig. In twintig jaar hebben ze nog maar tien producten zo'n Europese bescherming toegekend, waarvan de helft wordt geproduceerd door leden van de NFLI.

Maar nee, daar gingen we onze handen dan toch maar niet aan vuil maken... Om vervolgens op een onbewaakt moment iets raars te ontdekken. We waren druk met labels voor extra vergine olijfolie agrumato uit Calabrië (een streekproduct dus). Daar moet zo'n opsomming bij met de voedingswaarde. Dat luistert allemaal heel nauw en we maakten dus een fout.

Helemaal fout
We hadden de waarden opgenomen in een tabel: calorieën, vetten, koolhydraten, zout en dan de subcategorie vitamines en sporenelementen. Helemaal fout, want vitamine E moet direct na de vetten komen, dus voor de koolhydraten... Logisch? Is het positieve gezondheidseffect van vitamine E (geen Engelsche ziekte) groter dan het negatieve van suiker (wel diabetes type 2)?

Stel dat we ontvankelijk zouden zijn voor complotdenken.. nou, dan wisten we het wel. Dan zagen we hier toch de sturende hand in van het Productschap Margarine, Vetten, Oliën, zeg maar de margarine en mayonaise-industrie. Immers, dat is nog zo'n beetje het enige gezondheidsargument wat de margarinemakers kunnen claimen. Voor de goede orde, dit productschap heeft géén rol in JOGG, dat zou wat al te raar zijn. Maar ze lopen zich binnen dat AGOS wél de benen uit het lijf voor de bescherming van het ambachtelijke streekproduct.

Als we met-consumptie-sprekende-middelbare-mannelijke-complotdenkers zouden zijn, dan zouden we daar niks van geloven, maar dat zijn we niet. Hand op ons hart.

De vos als kippenherder

Big Food(t)

Een vervolg op het verhaal over het ambachtelijke multinationale suikerziedertje kon uiteraard niet uitblijven. In de vorige blog wekten we de suggestie dat er iets vreemds aan de hand is met de Europese lijst waarop ons NATIONAAL CULINAIR ERFGOED prijkt.

Onze romantische inborst verwacht mooie, zeldzame, bedreigde producten op zo'n lijst, die het zonder krachtdadig optreden van de Opsteltens en Teevens van deze wereld al lang zouden zijn vermorzeld onder het geweld van big food. In werkelijkheid lijkt het er echter veel op dat big food het toch weer voor elkaar heeft gekregen om met deze lijst haar eigen producten extra marketingwaarde te geven.

Veelzeggend lijstje
Een blik op het lijstje van onze nationale culinaire trots is namelijk veelzeggend:

1. Gouda Holland (BGA)
2. Edam Holland (BGA)
3. Opperdoezer Ronde (BOB)
4. Boeren Leidse met sleutels (BOB)
5. Kanterkaas, Kanternagelkaas, Kanterkomijnekaas (BOB)
6. Noord-Hollandse Edammer (BOB)
7. Noord-Hollandse Gouda (BOB)
8. Westlandse Druif (BGA)
9. Boerenkaas (GTS)

Met de nummers 3, 4, 5, 8 en 9 is niet veel mis, maar sinds wanneer ligt Gouda en Noord-Holland of is het nodig om aan te geven dat Edam in Noord-Holland ligt en wat te denken van Gouda Holland en Edam Holland... De kille waarheid is dat het hier gewoon om fabrieksproducten gaat, net zo als die suikerproducten die zo nodig beschermd moeten worden. Het AGOS lijkt overigens vergeten het eigen lijstje aan te passen aan de nieuwe stand van zaken.

Dat ons lijstje van beschermingswaardige nationale producten zoveel fabrieksproducten omvat lijkt raar, maar een blik op de samenstelling van de adviescommissie is onthullend.

De Adviescommissie AGOS is samengesteld uit vertegenwoordigers van de Productschappen, de FNLI en het CBL

Misschien dat er bij de productschappen mensen te vinden zijn die zich hard maken voor ambachtelijk voedsel, maar van het CBL (de supermarkten) en de FNLI (Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industriën) hoeven we dat écht niet te verwachten. Anders gezegd, de vos mag op de kippen passen.

------

Het lijstje en het citaat komen van de site van HPA/AGOS.

Ambachtelijk suikerziedertje in aandoenlijke Anton Piecksetting

Anton Piecksetting

We leven in een raar land. De hele wereld lijkt zich drukker en drukker te maken over de overconsumptie aan suiker en wat doen wij, we gaan vier suikerproducten voordragen voor Europese bescherming. Het zouden namelijk "Gegarandeerde Traditionele Specialiteiten" betreffen.

Nu begrijpen we dat u een beeld voor zich krijgt van een ambachtelijk suikerziedertje in een aandoenlijke Anton Piecksetting. Maar suiker wordt in Nederland uitsluitend geproduceerd in grote fabrieken van Royal Cosun (Suikerunie, Van Gilse).

Bonafide basterdsuiker
Voor basterdsuiker is de laatste horde richting officiële Europese bescherming al bijna genomen en de productdossiers voor suikerstroop, schenkstroop en goudstroop zullen zonder enige twijfel ook de eindstreep wel halen. Fijn voor die leuke ambachtelijke suikerziedertjes want dan kunnen ze straks hun verpakking tooien met zo'n mooi Europees logo en dan ziet zo'n product er ineens heel erg bonafide uit.

Nu is het lijstje van Europees erkende streekproducten uit Nederland sowieso tamelijk bizar te noemen. Er staat een aardappel op en een druif (de Opperdoezer Ronde en de Westlandse druif) en wat kazen die de toets der kritiek kunnen doorstaan, maar daarna gaat het ook meteen goed fout met vier fletse fabriekskazen zoals de Noord-Hollandse Gouda en Holland Gouda en Holland Edam.

Je zou als doorgewinterde culi een veel langere lijst verwachten, met écht bijzondere Nederlandse streekproducten erop. Immers, waar is het Arnhemse meisje, de Zeeuwse Roomboterbabbelaar, de nagelholt, het Texels lam, de Heukelumse krakeling, de Schiedamse jenever en de Goudse stroopwafel? Hoe dat zit, leggen we een andere keer wel uit.

Scheef speelveld: Nu nog schever

Op twitter ontstond weer een kleine discussie over keurmerken. Het is een materie waar ik iets van vind. Een boer uit het zuiden des lands en een boerin uit het noorden vinden er ook wat van en die twee zijn het niet met elkaar eens. Ik ben het voornamelijk of overwegend eens met de boerin.

Prinzipienreiterei was ook in de oudheid niet zonder gevaar

Aan de andere kant is het een kwestie van principes aan de ene kant en pragmatisme aan de andere. Het principiële aspect aan de discussie is een fundamentele ergernis over het feit dat het toch wat merkwaardig is dat je met voedsel mag knoeien tot je een ons weegt. Er  wordt je dan geen haarbreed in de weg gelegd. Je mag luidkeels de suggestie wekken dat je de meest geweldige ingrediënten gebruikt, dat jouw producten door lieftallige, broeierig kijkende Italiaanse maagden hoogstpersoonlijk en vol liefde in hun eigen keuken worden bereid, terwijl de werkelijkheid er eentje is van grauwe fabrieken, gedeprimeerde fabrieksarbeiders en gloedvolle verpakkingen.

En die ingrediënten... gebruik rustig namaakkaas uit een processorvat, voeg daar voor de vorm een paart gram echte kaas aan toe en zet dan geheel legaal, "Met echte ...kaas!!!" op de verpakking. Van de warenwet mag het en je hebt er echt geen vergunning of ontheffing voor nodig. Gelukkig weten de meeste consumenten niet eens van het bestaan van analoge kaas en zijn ze bovendien zo naïef om te denken dat de overheid dat allemaal best goed heeft geregeld. dus als er op bedenkelijk broodsmeersel staat dat je er slim van wordt, dan zal dat wel zo zijn...

Tot daar aan toe
Gelukkig hebben we daarnaast de keurmerken, waarmee bonafide producenten keihard en onweerlegbaar kunnen aantonen dat ze biologische producten maken, aan fairtrade doen, authentieke streekproducten produceren, aan het welzijn van dieren denken of zorgen dat we met ons allen wat minder obees worden. Van dat laatste keurmerk mag je echter met een gerust hart snacks en candybars eten en het voorlaatste vindt een heleboel kippen zonder snavel op een vierkante meter geen enkel probleem. Dat mag best een beter leven heten.

Verder heeft biologisch geen mening over fairtrade en omgekeerd en als je een ambachtelijk streekproduct wilt beschermen moet je je vervoegen bij een club die wordt gedomineerd door het grootwinkelbedrijf en de voedingsmiddelenindustrie.

Okay, dat is misschien allemaal nog tot daar aan toe. Maar dan ben je dus een kleine ambachtelijke producent, zo eentje die geen concessies wil doen op gebied van biologische productie, fairtrade, ingrediënten, dierenwelzijn, recepturen etc. Het gevolg is dat de productiekosten relatief hoog zijn. En als je dan ook nog enigszins plausibel wilt aantonen dat je bonafide producten maakt moet je ook nog eens een keer geld gaan uitgeven om die mooie producten definitief uit de markt te prijzen.

Kokerkeurmerken
Natuurlijk weet ik best dat keurmerken als EKO, Demeter, Fairtrade integere clubs zijn zonder winstbejag, maar ik zag het liever andersom. Dus als je voldoet aan de normen van dergelijke keurmerken dan worden alle kosten betaald uit een potje dat wordt gevuld door de fabrikanten die zelf niet aan de normen voldoen. En als ik dan toch aan het wensdenken ben wil ik ook meteen een einde aan al die kokerkeurmerken. Keurmerken dus die zich alleen bezig houden met dat ene kleine deeltje van het spectrum, die alleen wensen te kijken naar het biologische en die het verder worst zal zijn of er een faire prijs wordt betaald. Of die uitbuiting van boeren en Niger wel een probleem vinden, maar uitbuiting van boeren in Moldavië of Vledder niet.

Het lijkt misschien onhaalbaar c.q. wereldvreemd, maar hoe vreemd is het eigenlijk. In het wegverkeer vinden we het heel normaal. Daar zijn het toch echt de wegmisbruikers die opdraaien voor hun eigen misdragingen en hoeft geen enkele keurige automobilist te betalen om aan te tonen dat hij/zij  een keurige automobilist is.

Authentiek gethermiseerd streekproduct

Paniek in de burelen van Campina, Frico en andere producenten van smakeloze fabriekskazen. De Bond van Boerderijzuivelbereiders (BBZ) blijkt ineens serieuze plannen te hebben om hun geografische traditionele specialiteit Boerenkaas, met haar unieke smaak te gaan pasteuriseren zodat het kenmerkende karakter van deze kaas verdwijnt. Daar móet meer achter zitten, zo denken zij, het is vast een ouderwets staaltje van boerenslimheid waar zij als simpele marketeers nooit aan gedacht hebben.

Bij de bereiding van Boerenkaas mag de temperatuur van de melk niet boven de 40ºC komen. Dan blijft de melk rauw. Dit staat beschreven in de GTS (Geografische Traditionele Specialiteit) die de Nederlandse Boerenkaas heeft. De Bond van Boerderijzuivelbereiders (BBZ) heeft nu echter een aanvraag lopen bij het ministerie van EL&I om hier "ongepasteuriseerd" van te maken in de omschrijving.

In de praktijk betekent dit dat de melk wordt 'gethermiseerd' tot 62ºC, dat maakt dat het proces makkelijker te managen is en dat de kaas smaakt als een soort fabriekskaas. De BBZ wil dat derhalve de Europese bescherming wordt aangepast, zodat hun kaas nog steeds een GTS mag heten en ook door mag gaan voor 'boerenkaas".

Een aantal kleinere boerenkaasmakers is het daar niet mee eens en wil vast houden aan echt rauwe melk. Uiteraard is dat de enige juiste weg. Concessies doen aan de smaak is en blijft in een geval als dit een soort uitgestelde zelfmoord. De klant zal producten met de naam boerenkaas gaan wantrouwen, de waarde van een GTS wordt nog minder en de aandeelhouders van Campina kunnen tevreden zijn. Met zulke vijanden hebben ze geen vrienden meer nodig.

Polderaard als we zijn, hebben de kleine kaasmakers nog een compromis voorgesteld. De gethermiseerde boerenkaas mag er wel komen, maar dan moet wel worden duidelijk gemaakt dat het gethermiseerde kaas betreft en het GTS-label zouden ze dan ook niet mogen voeren.

Hoe gaat dat eruit zien?

Zo ziet boerenkaas er nu ongeveer uit. Met een klein label waaruit blijkt dat het een GTS is. Volgens de echte boerenkazers zou dat blauwe label groter en duidelijker moet worden zodat de klant meteen kan zien dat het een GTS is.

De andere boerenkazers, die smaak toch net iets minder relevant vinden willen dat hun kaas er net zo blijft uitzien ook al is er aan hun kaas weinig traditioneels meer. De echte rauwmelkse boerenkazers willen dat de onechte er gaan uitzien als de onderstaande kaas.

Dat de melk wordt gethermiseerd moet met kleine lettertjes worden aangegeven. Ik denk dat dit geen compromis is, maar een capitulatie. Denken we nu echt dat de klant dit kleine bijschrift opmerkt of begrijpt?

Mijn voorstel zou zijn om het weer nét iets anders te doen. Ik heb namelijk iets tegen kleine lettertjes. Dus als die kaasmakers zo graag een nieuwerwetse innovatie willen introduceren, dan graag met een beetje tromgeroffel.

Ik realiseer me dat het er een beetje uitziet als de waarschuwing op een pakje sigaretten. Maar wat mij betreft mogen ze ook een geheel nieuwe benaming kiezen voor hun kaas. Ik denk hierbij aan iets als imitatie fabriekskaas, surrogaatboerenkaas.

Hoi! Weer een loket en nóg een keurmerk!

In een eerdere blog heb ik me al eens uitgelaten over de kronkelige wegen van de AGOS, de club die namens ons allen, maar meer specifiek namens de grootgrutters en voedingsmiddelengiganten, binnen de EU voor de kleine Nederlandse streekproducten moet moet opkomen. Het clubje, dat wordt gedomineerd door het Hoofdproductschap Akkerbouw, het CBL en de NFLI (Nederlandse Federatie van Levensmiddelenproducenten) bestaat nu zo'n 17 jaar en is er in geslaagd om in al die jaren negen producten op te laten nemen, dus iets meer dan een half product per jaar. Daarvan zijn drie producten ordinaire fabrieksproducten (zie het eerdere blog) en zo komen we op een rendement van iets meer dan 0,35 producten per jaar.

Dat mag geen verwondering wekken. Als je ze bijvoorbeeld voorstelt de Goudse stroopwafel en de banketstaaf als GTS op te nemen, dan beginnen ze te schuimbekken, want dan zouden de leden van de NFLI zich ineens aan duidelijke spelregels moeten gaan houden en dat lijkt strijdig aan landsbelang, brengt het koningshuis in gevaar of is iets wat de Sara Lee's en Unilevers niet fijn vinden (ben vergeten wat precies).

Maar goed, met een dergelijk rendement denk je in tijden van rücksichtloss bezuinigen op kunst, zorg, onderwijs natuur, geestelijke gezondheid, leger.. dat dit clubje ook wel geëlimineerd zal worden. Niets blijkt minder waar.

Volgens een brief van de heer (dr.) Bleker blijft het AGOS gewoon bestaan voor Europese bescherming, maar komt er daarnaast een loket streekproduct dat met een eigen keurmerk komt. Fijn voor de financiële positie van SPN, LTO en de Taskforce Multifunctionele Landbouw, maar zitten we daar nu echt op te wachten? Was het niet handiger geweest om de samenstelling van het AGOS rücksichtloss te wijzigen en bijvoorbeeld Slow Food, de horeca en Nudge een stem te geven en de vossen uit het kippenhok te jagen?

Eigenlijk heel ironisch, dat een land met zo weinig streekproducten met een Europese erkenning meent dat er naast deze EU-bescherming ook een specifiek Nederlands keurmerk moet komen en dat daar dan ook nog geld voor is in deze tijden. Ironisch, maar ik kan er niet echt om lachen.