Van lasrobot to lesrobot

het verschil tussen simpele en simplistische onderwijsoplossingen

Experimentele lesrobot met proefpersoon

De beste oplossingen zijn altijd simpel. De kortste weg tussen twee punten en andere vormen van tegeltjeswijsheden ... dat soort dingen. Zoals JP de MP ooit zei, ‘we moeten in de zorg/bij defensie/de belastingdienst/het begrafeniswezen gewoon efficiënter gaan werken, met z’n allen’. En dus: als we betere taal- en rekenresultaten willen, dan moet er meer les worden gegeven in taal en rekenen. Het is van een heerlijke, geruststellende, indutverwekkende eenvoud.

Maar werkt het ook zo? Werkte die opwekking van Balkenende om met z’n allen gewoon efficiënter te gaan werken of was dat meer een soort wensdenken? Een paperclip is een simpele oplossing voor een simpel - want statisch - probleem. Maar helaas (of gelukkig) zijn mensen allesbehalve statisch. Leerlingen zijn geen genormeerde halffabrikaten, maar hebben een kameleontische verschijningsvorm. Ze zien er elke dag anders uit en reageren op ongeveer elke invloed van buiten of binnen. Als het anders zou zijn, dan hadden we het hele onderwijs al lang kunnen mechaniseren en was de lesrobot net zo gangbaar als de lasrobot.

Ongetwijfeld is ook in dit geval de beste oplossing simpel. Maar er is een verschil tussen simpel en simplistisch. Zaken als de brede school kan je afdoen als franje, maar is dat terecht? zat daar niet een zinnige pedagogische gedachte achter? Was het ook niet zo dat we door de jaren heen hebben geconstateerd dat het weinig zin heeft om lessen te draaien als leerlingen in hun hoofd geen ruimte hebben voor zaken als rekenen en taal. Is het ook niet zo dat het niet alleen een kwestie van duwen is, maar ook van trekken.

Anders gezegd, je kunt het kameel wel naar de bron brengen, maar je kan hem niet laten drinken. Zolang leerlingen te veel onrust of onveiligheid ervaren het nut van taal of rekenen niet zien, niet worden gemotiveerd door ouders, geen idee hebben van een beroepsperspectief of toekomstbeeld, zal de intrinsieke motivatie heel gering zijn. De ‘franje’ waar momenteel met zoveel geestdrift het mes in wordt gezet is dan geen franje, maar een basisvoorwaarde om leerlingen te laten presteren. En dus is de kortste weg naar het doel in dit geval de omweg en is de kortste weg tussen twee punten een doodlopende steeg.

Gewichtige problemen

Moeten scholen in actie komen tegen overgewicht en obesitas

Overgewicht is een probleem met een toenemende omvang. Het punt is echter dat je er wel aan dood gaat, maar omdat het geen acute vorm van overlijden betreft en omdat de directe doodsoorzaak lang niet altijd in verband wordt gebracht met overgewicht (hart- en vaatproblemen, nierfalen, depressieve gevoelens, suikerzieke) wordt het te vaak genegeerd. In elk geval veel vaker dan roken. Overgewicht dreigt zodoende uit te groeien tot doodsoorzaak #1, ook omdat roken steeds minder populair is en er vorderingen worden gemaakt op het gebied van de oncologie.

De situatie doet zich echter voor dat scholen aan de ene kant fel optreden tegen roken en drinken van alcohol, maar tegelijkertijd geen enkel probleem zien in frisdrankautomaten en kantines die vette en zoete happen verkopen. De vraag dringt zich op of scholen überhaupt een rol of verantwoordelijkheid hebben als het om gezondheid gaat, maar dan blijft het weer vreemd dat roken wel wordt aangepakt en de oorzaken van overgewicht niet.

En terwijl het aantal leerlingen dat rookt afneemt zien we een steeds groter aantal leerlingen dat te dik is. Recent bleek bijvoorbeeld dat 60% van de Amsterdamse schooljeugd te dik is (BMI ≥25) en daarvan was 40% obees (BMI ≥30). Zorgelijk is ook dat Turkse en Marokkaanse leerlingen meer dan gemiddeld te zwaar of obees zijn. Voor hindoestaanse leerlingen zou hetzelfde kunnen gelden, maar die worden niet als specifieke bevolkingsgroep aangemerkt en dus vinden we nergens terug in de statistieken.

Het huidige regeringsbeleid kenmerkt zich door een laisser faire attitude als het gaat over lifestylekwesties. Er wordt gekort op preventieve gezondheidszorg, want dat is ‘ieders eigen verantwoordelijkheid’. Een opmerkelijke opvatting als het om volksziektes gaat met een epidemisch karakter, maar het zij zo. Scholen zitten uiteraard ook niet te wachten op wéér een nieuw aandachtsgebied, vooral ook omdat ze zich van dezelfde overheid moeten concentreren op taal en rekenen.
Het idee dat overgewicht door ouders zelf aangepakt moet worden is lichtelijk naïef te noemen. Dit idee gaat uit van het idee dat ouders hiertoe in staat zijn. Dat is echter een misvatting die voorbij gaat aan zaken als sluipsuiker en -zout, aan de paradoxale effecten van de consumptie van light producten en labels als Ik-Kies-Bewust. Waar bijvoorbeeld bijna iedereen denkt dat vet heel slecht is, consumeert bijna iedereen ongemerkt een dagelijkse overdosis aan suiker en zout via gemaksvoeding en andere voedingsproducten.

Om te weten wat je eet moet je een doorgeleerde etikettenexegeet zijn en bijvoorbeeld weten dat suiker ook suiker is als het glucose, fructose of melasse heet. Wat ook maar weinigen weten is dat mensen die light producten eten daarmee meer calorieën binnen krijgen dan anders omdat ze ongemerkt gaan overcompenseren. Last but not least zijn er de gezondheidslabels als Ik-Kies-Bewust. Labels die prijken op producten als mayonaise waar maar liefst 18% suiker in zit of bijna vier klontjes per 100 gram product.

Negentig procent van de te zware leerlingen van nu zijn te zware volwassenen van morgen. Het enige moment dat je het probleem van overgewicht kunt aanpakken is als mensen nog jong zijn, want bijna niemand slaagt er in om duurzaam af te vallen. Wat dat aangaat lijkt het logisch dat scholen zich inspannen om te voorkomen dat leerlingen te dik worden; door meer beweging te stimuleren door de kantine te vergroenen en door leerlingen en hun ouders voor te lichten. Immers, overgewicht is in heel veel gevallen een kwestie van een tekort aan kennis, van mensen die zichzelf niet bewust zijn van de gevolgen van hun gedrag die denken dat ze goed bezig zijn met een drinkontbijt op basis van groente en fruit met zo’n vertrouwenwekkend Ik-Kies-Bewust.-logo en met 16% suiker. Dus ook wat dat betreft is er een mooie taak weggelegd voor het onderwijs en als voorlichting over seks, drugs, roken tot de vanzelfsprekendheden behoort, is er geen enkele reden te bedenken waarom voorlichting over gezonde voeding en de gevaren van overgewicht niet op de agenda zouden moeten staan.

Zie ook: Reflexies.nl